Breytingarskeiš karla og kvenna
Śr žvķ aš žaš er bśiš aš tala svo mikiš um breytingarskeiš hjį konum žį ętla ég aš byrja į körlunum. Žį segja sumir: “žaš er ekkert breytingarskeiš hjį körlum, žetta er bara öldrun”. Ég held žaš skipti ekki mįli hvaš viš köllum žetta, bara aš viš séum mešvituš um hvaš geti komiš upp og hvaš viš getum gert til aš hjįlpa.
Žaš sem karlar finna helst fyrir er bólgin blöšruhįlskirtill, sżking ķ blöšruhįlskirtli. Vandamįl sem fylgja žessu eru: minni žvagbuna, oftar žvaglįt, stundum verkir, oft minni eša engin kyngeta, minnisleysi, minnkaš sjįlfsöryggi, menn verša viškvęmari fyrir įreyti frį umhverfinu, kvķši, stress, svitaköst, ör hjartslįttur, minni įhugi į kynlķfi, lķkamlegt žróttleysi, žunglyndi og gešsveiflur.
Hormónabreytingar gerast miklu hęgar hjį körlum en konum. Um žrķtugt dregur śr framleišslu į testosteroni og hśn minnkar smįtt og smįtt. Žaš er svo ekki fyrr en upp śr fimmtugt sem karlar fara aš finna fyrir žessum breytingum. Annars er žaš mjög misjafnt hvenęr karlmenn finna fyrir breytingum eša hvort žeir gera žaš yfirleitt. Sumir vilja svo ekki višurkenna aš žaš verši einhverjar breytingar.
Ef viš berum saman vandamįlin sem koma upp į breytingaraldrinum hjį konum og körlum eru žau ekkert ósvipuš ef horft er framhjį žeim kvillum sem aš fylgja hverju kyni. Konur finna einnig fyrir gešsveiflum, svitakófum, minnisleysi, örum hjartslętti, minna sjįlfsöryggi, kvķša, žunglyndi og lķkamlegu žróttleysi. Hjį konum dregur skyndilega śr framleišslu į hormónum og af žeim sökum geta kvillarnir oft oršiš verri (dramatķskari) en hjį körlum. Viš minni estrogen framleišslu žį dregur śr blęšingum, slķmhśšin žynnist ķ leggöngunum og kalk helst ekki eins vel ķ beinum eins og žaš gerši.
Žaš er einkum vegna beinžynningar sem lęknar leggja svona mikla įherslu į naušsyn žess aš taka hormóna. En žaš er vel hęgt aš nota nįttśruna til aš hjįlpa sér . Mešal annars er hęgt aš taka inn jurt sem er ķslensk og heitir Klóelfting. Hśn myndar kalk śr öšrum efnum, ž.e. 1 jón af magnesķum ( )+ 1 jón af sśrefni ( ) sem gerir massatöluna 40, sem er massatala kalks. Žetta gerist lķka meš 1 jón af kķsil (28) + 1 jón kolefni ( ) sem gerir massatöluna 40. Klóelftingin inniheldur mikiš magn af kķsil sem styrkir margt ķ lķkamanum, m.a. allan bandvef ķ lķkamanum, sinar, hśš, hįr og neglur. Kķsillinn hjįlpar einnig konum sem hafa ekki nógu sterka vöšva ķ žvagblöšrunni, er til varnar gegn kölkunar į ęšum og er nęringarefni fyrir lungnavefina. Ekki er hęgt aš hengja alla žessa kvilla į minnkaša framleišslu af hormónum, orsakirnar geta lķka veriš félagslegar, andlegar og lķkamlegar og į žį bęši viš um karla og konur. Fįir vita aš žaš eru til frįbęrar jurtir viš flestum žessum kvillum sem ég hef tališ upp hér į undan.
Hormónar hafa veriš gefnir viš breytingarskeiši karla sem hafa žį aukiš orkuna, kyngetu, aukinn beinmassa, vöšvamassa og minnkaš žunglyndi. En žetta hefur ekki veriš mikiš notaš hér į landi.
Hér į eftir mun ég tilgreina helstu jurtirnar sem ég nota viš vandamįlum samfara breytingaraldrinum.
FREYSPĮLMI (Serenoa serrulata): hann virkar örvandi į eistun sem veldur žvķ aš framleišsla į hormónum eykst. Einnig hefur jurtin styrkjandi įhrif į blöšruhįlskirtilinn, dregur śr bólgum ķ blöšruhįlskirtlinum og er gefinn bęši konum og körlum. Aš ég best veit žį hafa engar nįkvęmar rannsóknir veriš geršar į Freyspįlmanum og eina reynslan af notkun hans er löng klķnķsk notkun į honum.
VALLHUMALINN (Achillea millefolium): hann nota ég til žess aš styrkja blį- og slagęšlingana og er žaš oft góš hjįlp viš getuleysi hjį karlmönnum. Vallhumalinn er einnig hęgt aš nota viš ęšahnśtum bęši hjį konum og körlum.
HESTAKASTANĶA (Ascculus hippokastanium): Hśn er notuš ķ žeim tilfellum žar sem aš styrkja žarf blįęšarnar til hjįlpa gegn getuleysinu. Hśn inniheldur efniš Aescin sem aš hindrar ensķmiš hyalurunicase ķ aš brjóta nišur hyalurunic sżru, sem er efni sem aš heldur ęšunum saman. Žessa jurt er žį lķka hęgt aš nota gegn ęšahnśtum.
JĮRNURT (Verbena officinalis): Hana nota ég gegn žunglyndi. Hér hef ég heldur ekki neina rannsókn til aš styšjast viš nema langa klķnķska notkun. Žaš sem žessi jurt er sögš gera er aš örva hugann meš žvķ aš skerpa hugsunina. Hśn örvar einnig lifrina og žaš er eins og viš žaš hjįlpi hśn, oft į tķšum, heilmikiš viš žunglyndi.
JÓNSMESSURUNNI (Hypericum perforatum) er jurt sem aš ég nota mikiš fyrir konur į breytingarskeiši. Hśn er róandi og nęrir lķka taugarnar og er žar af leišandi góš gegn žunglyndi, minnkušu sjįlfsöryggi, viškvęmni og stressi. Žaš er efniš Hypericin sem virkar gegn žunglyndi ķ Jónsmessurunnanum.
MARĶUSTAKKUR (Alchemilla vulgaris) og MÓŠURJURT (Leonaorus cardiaca): Žęr nota ég fyrir svitakófin, sem fylgja oft breytingarskeišinu, enda vinna žessar tvęr mjög vel saman en einnig er hęgt aš nota fleiri jurtir. Marķustakkinn er einnig hęgt aš nota gegn of miklum blęšingum og óreglulegum blęšingum sem oft eru hjį konum į žessum aldri. Hśn inniheldur plöntuestrogen lķka hormóna og er žaš lķklega įstęšan fyrir žessari góšu virkni į kvilla sem tengjast minni framleišslu į kynhormónum. Einnig er hęgt aš nota Salviu, nema aš hana er ekki ęskilegt aš taka innvortis nema ķ fjórar vikur og hįmark ķ žrjį mįnuši, fyrir hrausta einstaklinga. Įstęša žessa er śt af Thujone olķu sem er ķ kjarnaolķunni ķ Salviu jurtinni og ertir hśn nżrun viš langvarandi notkun. Salvian inniheldur einnig plöntuestrogen lķka hormóna og žvķ slęr hśn mjög į svitakófin.
HAFRAR (Avena satina): Žetta er lķklega uppįhalds jurtin mķn og hana nota ég til žess aš nęra taugakerfiš innan frį. Žaš eru glycosķdar sem eru virku efnin en viš žeir tapast viš sušu. Žaš er helst aš nota heila hafra og bśa til graut śr žeim aš eitthvaš af virku efnunum varšveitist. Annars er fullt af öšrum góšum efnum ķ höfrunum eins og jįrn, kalk, kopar, magnesķum, zink, B-vķtamķn, kķsill og mjög hįtt hlutfall af próteini og fitu. Žetta žżšir aš ķ höfrum er mjög góš nęring til žess aš byggja okkur upp fyrir amstur dagsins og fyrir įreiti frį frį umhverfinu og af žvķ leišir aš žunglyndi og stress minnka, sjįlfsöryggi eykst og einstaklingurinn veršur sterkari fyrir žvķ sem er aš gerast ķ kringum hann. Hafrarnir geta lķka aukiš kyngetu hjį karlmönnum.
Hafa veršur ķ huga aš jurtir flytja ekki fjöll en žęr efla og styrkja taugakerfiš og viš žaš veršur mašur og virkari. Jurtirnar framkvęma hins vegar ekki hlutina fyrir mann.
ENGIFER (Zingiber officinalis): ég nota mikiš af engifer til žess aš örva blóšrįsina, bęši hjį konum og körlum. Engiferinn er žurrkašur og žannig örvar hann blóšrįsina. Viš žaš hękkar hitastig lķkamans įn žess žó aš svitamyndun verši. Mjög lķtinn skammt žarf af engifer ķ einu og ef hann er ķ duftkenndu formi žį žarf ašeins aš setja hann framan į hnķfsodd og sett śt ķ einn tebolla af vatni.
MUSTERISTRÉ (Ginko biloba): Žaš er jurt sem aš mig langar nśna til žess aš minnast į og sem aš margir kannast kannski viš. Hśn örvar ęšakerfiš og žį sérstaklega žęr ęšar sem liggja upp til heilans og er žvķ góš viš minnisleysi. Musteristréš örvar einnig blóšrįsina ķ fótleggjunum. Hérna langar mig ašeins til žess aš staldra viš og śtskżra hvernig śtlit jurtarinnar er. Laufblašiš er eins og žverskuršur af heila sem segir okkur helmikiš um žaš hvernig nota megi jurtina.
MUNKSPIPAR (Vitex agnus cactus): Hann hefur eitthvaš veriš notašur til žess aš koma reglu į tķšablęšingar, eitthvaš hér į landi en mikiš erlendis. Žaš sem aš hann gerir er aš örva heiladingulinn og jafna hormónastarfsemina ķ lķkamanum. Žetta fer žannig fram aš heiladingullinn sendir boš nišur til eggjastokkanna um aš žeir eigi aš framleiša meira estrogen. Žaš afar einfalt aš taka žessa jurt inn vagna žess aš hana žarf einungis aš taka inn einu sinni į sag ólķkt öllum hinum sem ég hef žegar nefnt, žęr žarf aš taka inn žrisvar sinnum į dag.
Eftir aš hafa tališ upp žessar jurtir sem styrkja lķkamann langar mig til žess aš benda į žaš aš langbest best er aš nota fyrirbyggjandi ašferšir gegn vandamįlum sem kunna aš koma upp į breytingaraldrinum. Mašur ętti aš byrja sem fyrst aš byggja upp lķkamann og bśa hann undir įtökin viš minnkandi hormónaframleišslu jafnvel upp śr tvķtugt. Uppbyggjandi ašferšir eru m.a. eftirfarandi:
1. Hreyfing. Hśn er eitt af žvķ mikilvęgasta sem mašur gerir til žess aš halda lķkamanum okkar ķ góšu formi. Žį žarf mašur aš velja hreyfingu sem hentar hverjum og einum. Eitt getur veriš gott fyrir einn en slęmt fyrir annan og žvķ er mikilvęgt aš finna lķkamsęfingar viš hęfi. Dęmi um góšar ęfingar eru: göngutśr, sund, hlaup, golf, leikfimi og hjólreiša.
Rannsóknir hafa sżnt fram į aš ęfingar višhalda kalki ķ beinum, minnka svitakóf, sem verša į breytingaraldrinum og auka almennt į vellķšun manna. Konur sem hafa stundaš reglulega hreyfingu hafa sżnt aš žęr fį miklu sķšur kvillanna sem aš fylgja breytingaraldrinum.
2. Mataręši: Žaš besta varšandi mataręšiš er aušvita aš śtbśa hann aš mestu sjįlfur. Rįšlagt aš hafa eins fjölbreytt mataręši eins og hęgt er til žess aš fį sem flest nęringarefni śr fęšunni. Einnig er ętti mašur aš borša minni fitu og aš borša reglulega. Hafragrautur er sķgildur og mjög góšur žar sem aš hann inniheldur, eins og ég nefndi hér aš ofan, plöntuestrogen lķka hormóna en žį er einnig aš finna ķ fleiri jurtum eins og fenel, sellerż, steinselju, hnetum, fręjum, eplum, alfa alfa og sojavörum.
3. Jįkvętt hugarfar: Hugarfariš skiptir miklu mįli varšandi heilsu. Žaš mį nota żmis hjįlpartęki til žess aš róa og styrkja hugann. Žar į mešal getur veriš gott aš hlusta į góša tónlist, hreyfa sig, fara ķ göngutśr og aš stunda jóga er einnig góš leiš til žess aš styrkja og róa hugann.
4. Bętiefni: Žau eru helst fyrir fólk sem hefur ekki mjög góša matalyst eša boršar ekki nógu fjölbreytta fęšu. Vķtamķn eru einnig tekin inn til žess aš styrkja einhver lķffęri svo sem eins og zink, sem virkar į blöšruhįlskirtilinn og E-vķtamķn sem aš styrkir ęšakerfiš og er gott fyrir bęši kynin en žaš örvar einnig slķmhśšina ķ leggöngum kvenna.
Heilręši: Höldum heilagstarfseminni virkri meš lestri og verkefnum sem nota veršur hugsunina žvķ aš žį getum viš komiš ķ veg fyrir Minnisleysi į efri įrum og muniš AŠ ŽAŠ ER ALDREI OG SEINT AŠ BYRJA Į ŽVĶ AŠ EFLA LĶKAMA OG SĮL. GANGI YKKUR VEL!
